Çeki, ster, ton: odun ölçü birimleri ve fiyat karşılaştırma

Odun kimi yerde çekiyle, kimi yerde sterle ya da tonla satılır. Birimler arasındaki fark ne, fiyatları nasıl karşılaştırırsınız?

Odun almak isteyen birinin ilk karşılaştığı karışıklık birimlerdir. Bir satıcı fiyatı tonla, diğeri çekiyle, bir başkası sterle verir. Bu yazıda birimlerin ne anlama geldiğini ve teklifleri birbirleriyle nasıl karşılaştırabileceğinizi anlatıyoruz.

Ağırlıkla satış: ton ve çeki

Ton

En anlaşılır birimdir: 1 ton = 1.000 kg. Odun kantarda tartılarak teslim edilir. Fiyatları karşılaştırmanın en kolay yolu da tona çevirmektir.

Çeki

Çeki geleneksel bir ağırlık birimidir ve odun satışında hâlâ kullanılır. Günümüzde odun satışında 1 çeki = 250 kg kabul edilir; yani 4 çeki 1 ton eder. Osmanlı döneminde değeri yöreden yöreye değişmiş (1869 standardında yaklaşık 226 kg), sonradan 250 kg'a eşitlenmiştir. Ege'nin bazı yörelerinde halk ağzında "çeki" bambaşka ağırlıklar için de kullanılabildiğinden, satıcıyla anlaşırken kaç kilo olduğunu açıkça sorun.

Ağırlıkla satışta dikkat: nem

Ağırlıkla satışta odunun içindeki su da tartılır. Yeni kesilmiş meşede ağırlığın yaklaşık %47'si, kavakta %64'ü sudur. Yani aynı fiyata aldığınız 1 ton yaş odun, 1 ton kuru oduna göre çok daha az ısı verir. Ağırlıkla odun alırken kuruluk, fiyat kadar önemlidir.

Hacimle satış: ster ve metreküp

Ster

1 ster, 1 m³'lük bir hacme istiflenmiş odundur. İçinde parçalar arasındaki boşluklar da vardır; bu yüzden 1 sterdeki gerçek odun miktarı 1 m³'ten azdır. Orman Genel Müdürlüğü ortalama bir sterin yaklaşık 0,7 m³ katı odun içerdiğini ve 500 kg geldiğini kabul eder. Orman işletmelerinin satışlarında da yaygın kullanılan bir birimdir.

Bu ortalama gerçekte türe, kuruluğa, parçaların kalınlığına ve istifin sıklığına göre değişir. İnce parçalar daha fazla boşluk bırakır ve ster daha hafif gelir. Kaba bir fikir vermesi için:

Odun	1 ster yaklaşık ağırlık (kuru)
Meşe, gürgen	450-550 kg
Kayın	450-500 kg
Çam	270-370 kg

Bu değerler, istifteki katı odun oranı (0,5-0,7) ile türlerin kuru yoğunluğu çarpılarak hesaplanmıştır. Örneğin Doğu Anadolu'da yapılan ölçümlerde 1 ster hava kurusu sarıçam odunu ortalama 266 kg gelmiştir.

Metreküp (m³)

Bazen "metreküp" ile ster aynı anlamda kullanılır, bazen de gerçek katı odun hacmi kastedilir. Satıcı "metreküp" diyorsa istiflenmiş mi yoksa katı hacim mi olduğunu sorun.

Hacimle satışta dikkat: istif

Gevşek atılmış odun ile düzgün istiflenmiş odun aynı hacmi kaplasa da içerdikleri odun miktarı çok farklıdır. Gelişigüzel boşaltılmış bir kamyon kasası "ster" değildir. Teslimatta odunun istiflenip ölçülmesini isteyebilirsiniz.

Teklifleri karşılaştırma

Farklı birimlerle verilmiş fiyatları karşılaştırmak için hepsini ton başına fiyata çevirin:

Çeki fiyatı: Çeki fiyatı × 4 = ton fiyatı (1 çeki = 250 kg kabulüyle).
Ster fiyatı: Ster fiyatı ÷ bir sterin yaklaşık ağırlığı (ton) = ton fiyatı. Örneğin bir ster meşe 0,5 ton geliyorsa ster fiyatını 2 ile çarpın.
Çuval fiyatı: Çuvalın kaç kilo geldiğini sorun; çuval fiyatı ÷ çuval ağırlığı × 1.000 = ton fiyatı.

Sonra şu soruları sorun:

Tür ne? Meşe ya da gürgenin tonu ile kavak ya da çamın tonu aynı ısıyı vermez.
Ne kadar kuru? Kuru odunun tonu daha pahalı görünse de çoğu zaman daha ekonomiktir.
Yarılmış mı? Kütük odun daha ucuzdur ama yarma emeği size kalır ve daha geç kurur.
Boyu ne? Sobanıza uygun boyda kesilmiş odun ek iş çıkarmaz.
Nakliye dahil mi? Özellikle küçük siparişlerde nakliye toplam fiyatı ciddi biçimde değiştirebilir.
İndirme ve istifleme dahil mi?

Orman işletmesinden odun almak

Orman Genel Müdürlüğüne bağlı işletme şeflikleri de yakacak odun satışı yapar. Bu satışlarda genellikle ster birimi kullanılır ve odun çoğu zaman yeni kesilmiş olarak teslim edilir; bu yüzden en az bir yıl önceden alıp kurutmak gerekir. Güncel satış koşulları ve fiyatlar için bölgenizdeki orman işletme müdürlüğüne danışın.

Özet

Birim	Ne demek	Dikkat
Ton	1.000 kg	Nem ağırlığa dahil
Çeki	250 kg	Yöreye göre farklı kullanılabilir, sorun
Ster	1 m³ istiflenmiş odun, ortalama 500 kg	Tür ve istif sıklığı önemli
Çuval	Satıcıya göre değişir	Kilosunu sorun

İlinizdeki satıcıların fiyatlarını ve hangi birimle sattıklarını satıcılar sayfasından karşılaştırabilirsiniz.